चाणक्य नीति · Home and Family
विसाव्याची तीन ठिकाणे
संसारतापदग्धानां त्रयो विश्रान्तिहेतवः । अपत्यं च कलत्रं च सतां सङ्गतिरेव च ॥
“संसाराच्या तापाने होरपळलेल्यांना विसाव्याची तीन ठिकाणे आहेत: मुले, पत्नी, आणि सज्जनांची संगत.” इथे संसार म्हणजे ऐहिक जीवनाचे रहाटगाडगे: त्यातले काम, तोटे आणि काळज्या. श्लोक त्याला भारतीय उन्हाळ्यातल्या रणरणत्या उन्हाचे रूप देतो, आणि दिवसभर त्या उन्हात राबलेल्या माणसाचे चित्र उभे करतो. त्याला सावली हवी, आणि श्लोक तिचे तीन प्रकार सांगतो. दोन घरातच आहेत: त्याची मुले, आणि त्याची पत्नी. तिसरा घराबाहेर आहे: सज्जनांची संगत, ज्यांच्या बोलण्याने मन शांत आणि स्थिर होते. यातले कोणीही ऊन नाहीसे करत नाही. प्रत्येक जण फक्त अशी जागा देतो, जिथे थकलेला माणूस थोडा वेळ उन्हापासून आडोशाला बसू शकतो. अध्याय ४, श्लोक १०.