चाणक्य नीति · Home and Family
दुप्पट, चौपट, सहापट, आठपट
स्त्रीणां द्विगुण आहारो लज्जा चापि चतुर्गुणा । साहसं षड्गुणं चैव कामश्चाष्टगुणः स्मृतः ॥
“स्त्रियांचा आहार पुरुषाच्या दुप्पट, लज्जा चौपट, धाडस सहापट, आणि कामवासना आठपट असते, असे मानले जाते.” हा श्लोक चार बाबतींत स्त्रियांची पुरुषांशी तुलना करतो, आणि प्रत्येक आकडा आधीच्याहून मोठा आहे. पहिली बाब अन्नाची भूक. दुसरी लज्जा, म्हणजे लाजाळूपणा. तिसरी धाडस, म्हणजे इथे विचार न करता एखाद्या कृतीत उडी घेणे. चौथी इच्छा, आणि इथे ती कामवासना आहे. हे सगळे श्लोक परंपरागत समज म्हणून मांडतो, “असे मानले जाते”; बोलणाऱ्याने स्वतः शोधून काढलेली गोष्ट म्हणून नव्हे. त्या काळचा कायदाही या म्हणीशी जुळणारा होता. जुन्या धर्मशास्त्रांपैकी सर्वांत प्रसिद्ध असलेली मनुस्मृती सांगते, की स्त्री कधीही स्वातंत्र्याला पात्र नाही. बालपणी पिता, तारुण्यात पती, आणि म्हातारपणी पुत्र तिचे रक्षण करतात. अध्याय १, श्लोक १७.