चाणक्य नीति · Home and Family
पत्नी कोणाला म्हणावे
सा भार्या या शुचिर्दक्षा सा भार्या या पतिव्रता । सा भार्या या पतिप्रीता सा भार्या सत्यवादिनी ॥
“जी शुचिर्भूत आणि दक्ष आहे, ती पत्नी. जी पतिव्रता आहे, ती पत्नी. जिच्यावर पतीचे प्रेम आहे, ती पत्नी. जी सत्य बोलते, ती पत्नी.” शुचिर्भूत म्हणजे शरीराने आणि आचरणाने स्वच्छ. जुन्या कर्मकांडाच्या नियमांनुसार शुद्ध, असाही त्याचा अर्थ आहे; अशीच स्त्री कुटुंबासाठी स्वयंपाक करू शकते, आणि घरच्या पूजेत भाग घेऊ शकते. दक्ष म्हणजे घर चालवण्यात कुशल. पतिव्रता म्हणजे “पती हेच जिचे व्रत” अशी स्त्री: पहिले कर्तव्य म्हणून जी फक्त पतीचीच सेवा करते. सुमारे १८९० मध्ये नीतीचे इंग्रजी भाषांतर करणारे रघुनाथजी तिसरी ओळ “जी पतीवर प्रेम करते” अशी वाचतात. हा श्लोक पत्नीची व्याख्या पूर्णपणे पतीच्या बाजूने करतो. तो ज्या घराची कल्पना धरून चालतो, तिथे पत्नीचे मोल तिची शुद्धता, तिची सेवा आणि पतीवरची तिची निष्ठा यांत होते. १८९९ मध्ये छापलेल्या आपल्या हिंदी टीकेत मिहिरचंद्र पुढे सांगतात, की अशीच पत्नी भेटवस्तू, मान आणि पालनपोषण यांना पात्र असते. अध्याय ४, श्लोक १३.