चाणक्य नीति · Kings and Statecraft
बाहू, ज्ञान आणि रूप
बाहुवीर्यं बलं राज्ञां ब्राह्मणो ब्रह्मविद्बली । रूपयौवनमाधुर्यं स्त्रीणां बलमनुत्तमम् ॥
बळाची ही दुसरी यादी, पहिलीपेक्षा छोटी. “राजांचे बळ म्हणजे त्यांच्या बाहूंचा पराक्रम. ब्रह्म जाणणारा ब्राह्मण बलवान असतो. आणि रूप, तारुण्य आणि माधुर्य हे स्त्रियांचे सर्वोत्तम बळ.” इथे राजाचा पराक्रम म्हणजे केवळ त्याचे सैन्य नव्हे, तर त्याचे स्वतःचे धैर्य आणि शस्त्रांतले कौशल्य. ब्रह्म म्हणजे सर्व गोष्टींमागचे एकमेव परम सत्य. उपनिषदे हे प्राचीन तत्त्वज्ञानाचे ग्रंथ; त्यांचा विषय हेच ब्रह्म. ब्रह्म जाणणे ही ब्राह्मणाची सर्वोच्च विद्या होती. स्त्रियांविषयीचे शब्दही जसे आहेत तसेच घ्यायचे. पुरुषाचे बळ तो काय करतो किंवा काय जाणतो यात आहे, आणि स्त्रीचे बळ ती इतरांना किती प्रसन्न करते यात. माधुर्य म्हणजे वागण्यातला आणि बोलण्यातला गोडवा. हा श्लोक अशा जगातला आहे, जिथे स्त्रीला स्थान लग्नातून मिळे, आणि तिचे भवितव्य सासरच्यांना प्रसन्न ठेवण्यावर अवलंबून असे. अध्याय ७, श्लोक ११.