चाणक्य नीति · Kings and Statecraft
आकार नव्हे, तेज
हस्ती स्थूलतनुः स चाङ्कुशवशः किं हस्तिमात्रोऽङ्कुशो दीपे प्रज्वलिते प्रणश्यति तमः किं दीपमात्रं तमः । वज्रेणापि हताः पतन्ति गिरयः किं वज्रमात्रं नगास्तेजो यस्य विराजते स बलवान्स्थूलेषु कः प्रत्ययः ॥
“हत्ती अवाढव्य असतो, तरी अंकुश त्याला ताब्यात ठेवतो. अंकुश हत्तीएवढा असतो का? दिवा लावला, की अंधार नाहीसा होतो. अंधार दिव्याएवढाच असतो का? वज्र कोसळले, की पर्वत ढासळतात. पर्वत वज्राएवढेच असतात का? ज्याच्यात तेज झळकते, तोच बलवान. आकारावर कसला भरवसा?” अंकुश म्हणजे माहुताच्या हातातला छोटा लोखंडी आकडा; त्यानेच तो हत्तीला वळवतो. वज्र हे देवांचा राजा इंद्र याचे शस्त्र. श्लोकातला शब्द आहे तेज: अग्नी, झळाळी, माणसातून बाहेर झळकणारी शक्ती. तिन्ही वेळा लहान गोष्ट प्रचंड गोष्टीवर मात करते, कारण तिच्यात अशी शक्ती असते, जी प्रचंड गोष्टीत नसते. मागच्या श्लोकातला ससाही लहानच होता. अध्याय ११, श्लोक ३.