चाणक्य नीति · Kings and Statecraft
तीन मासे
अनागतविधाता च प्रत्युत्पन्नमतिस्तथा । द्वावेतौ सुखमेधेते यद्भविष्यो विनश्यति ॥
“जे अजून यायचे आहे, त्याची आधीच तरतूद करणारा, आणि प्रसंग येताच ज्याला युक्ती सुचते तो: हे दोघे सुखी होतात. ‘जे होणार ते होणार’ म्हणणारा मात्र नाश पावतो.” हा श्लोक पंचतंत्रातल्या एका गोष्टीचे तात्पर्य आहे, आणि श्लोकातले शब्दच म्हणजे तीन माशांची नावे. मच्छीमार येण्याचा बेत करत असल्याचे कानावर पडताच अनागतविधाता, म्हणजे पुढची तरतूद करणारा, तळे सोडून गेला. प्रत्युत्पन्नमती, म्हणजे समयसूचक, तिथेच राहिला; जाळ्यात तो मेल्याचे सोंग करून पडला, आणि बाजूला फेकला जाताच पाण्यात निसटला. यद्भविष्य, म्हणजे ‘जे होणार ते होणार’ म्हणणारा, दैवावर विसंबून राहिला, आणि पकडला जाऊन मारला गेला. त्याचे हे नावच मूळ संस्कृत श्लोकाच्या शेवटच्या ओळीत जसेच्या तसे येते. दूरदृष्टी आणि समयसूचकता, दोन्हींची इथे स्तुती आहे. निंदा आहे ती फक्त दैवाच्या नावाने हात झटकण्याची. अध्याय १३, श्लोक ७.