चाणक्य नीति · Kings and Statecraft
रुंदावणारे वर्तुळ
त्यजेदेकं कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् । ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥
आता श्लोक नियोजनाकडे वळतात: काय सोडावे, केव्हा कृती करावी, आणि केव्हा पळावे. “कुटुंबासाठी एका माणसाचा त्याग कर, आणि गावासाठी कुटुंबाचा. देशासाठी गावाचा त्याग कर, आणि स्वतःसाठी सगळ्या पृथ्वीचा.” इथे देशासाठी शब्द आहे जनपद: एखाद्या प्रदेशाची भूमी आणि तिथले लोक, ज्यांच्यावर एक राजा राज्य करी. प्रत्येक पायरीवर लहान हित मोठ्या हिताशी तोलले आहे: भाग गेला तरी चालेल, पण संपूर्ण वाचवावे. शेवटची ओळ हा नियम उलटा फिरवते. तुझ्या बाहेरचे काहीही तुझ्या स्वतःच्या जिवाइतके मोलाचे नाही, अख्खे जगसुद्धा नाही. हा श्लोक महाभारतातही येतो. तिथे ज्ञानी सल्लागार विदुर तो एका राजाला सांगतात. अध्याय ३, श्लोक १०.