चाणक्य नीति · Kings and Statecraft
कोणाचे पाप कोणाच्या माथी
राजा राष्ट्रकृतं पापं राज्ञः पापं पुरोहितः । भर्ता च स्त्रीकृतं पापं शिष्यपापं गुरुस्तथा ॥
“राज्यात घडलेले पाप राजा भोगतो; राजाचे पाप राजपुरोहित भोगतो; पत्नीचे पाप पती भोगतो; आणि शिष्याचे पाप गुरू भोगतो.” राजपुरोहित हा राजाचा आध्यात्मिक मार्गदर्शक असे. तो राजाचे धार्मिक विधी करत असे, आणि राजधर्माविषयी, म्हणजे राजाला शोभेल अशा कर्तव्याविषयी, त्याला सल्ला देत असे. या चौघांपैकी प्रत्येकावर पुढच्याला मार्ग दाखवण्याची जबाबदारी आहे. आपल्या राज्यात अन्याय चालू देणारा राजा त्यात वाटेकरी होतो. राजाला सावध न करणारा पुरोहित, पत्नीला मार्ग न दाखवणारा पती, आणि शिष्याला न सुधारणारा गुरू, हेही तसेच वाटेकरी होतात. अपराधी सुटतो, असे हा श्लोक म्हणत नाही. वरच्याला त्यातून हात झटकता येत नाहीत, एवढेच तो सांगतो. यामागे भारतीय धर्मशास्त्रातली एक जुनी कल्पना आहे. प्रजेचे रक्षण करणाऱ्या राजाला तिच्या पुण्याचा सहावा भाग मिळतो, आणि रक्षण न करणाऱ्या राजाला तिच्या पापाचा सहावा भाग लागतो, असे धर्मग्रंथ सांगतात. अध्याय ६, श्लोक १०.