चाणक्य नीति · Learning, Wisdom and Speech
कुत्र्याचे शेपूट
शुनः पुच्छमिव व्यर्थं जीवितं विद्यया विना । न गुह्यगोपने शक्तं न च दंशनिवारणे ॥
“विद्येविना जीवन कुत्र्याच्या शेपटासारखे व्यर्थ आहे. ते ना गुह्यभाग झाकू शकते, ना चावणाऱ्या माश्या हाकलू शकते.” शेपटाचा काही तरी उपयोग असावा, असे आपल्याला वाटते. गायीचे शेपूट निदान माश्या तरी उडवते. शेपटाने कराव्यात अशा दोन गोष्टी असतात, आणि कुत्र्याचे शेपूट त्यांतली एकही करत नाही. लाज राखण्यासाठी जे झाकायला हवे, ते हे शेपूट झाकत नाही, आणि चावणारे कीटकही दूर ठेवत नाही. विद्येविना जीवनही तसेच. शेपूट जसे देहाला चिकटलेले असते, तसे ते असते खरे, पण काहीच कामी येत नाही. ही उपमा बोचावी म्हणूनच दिली आहे, आणि ती बोचतेही. अध्याय ७, श्लोक १९.