चाणक्य नीति · Learning, Wisdom and Speech
चार प्रकारचे आंधळेपण
न पश्यति च जन्मान्धः कामान्धो नैव पश्यति । मदोन्मत्ता न पश्यन्ति अर्थी दोषं न पश्यति ॥
“जन्मांधाला दिसत नाही. कामांधाला दिसत नाही. मदाने धुंद झालेल्यांना दिसत नाही. आणि गरजवंताला दोष दिसत नाही.” यातले फक्त पहिले डोळ्यांचे आंधळेपण आहे. बाकीचे तिन्ही मनाचे. वासनेच्या कचाट्यात सापडलेल्याला आपल्याला हवे त्याखेरीज काहीच दिसत नाही. गर्वासाठी संस्कृत शब्द आहे मद, म्हणजे धुंदी. गर्व दारूसारखाच आंधळा करतो: गर्विष्ठाला स्वतःखेरीज कोणीच दिसत नाही. शेवटचे सर्वांत मार्मिक आहे. ज्याला कर्ज, उपकार किंवा एखादा सौदा हवा असतो, त्याला त्या व्यवहारात दोष दिसत नाही, आणि तो देऊ शकणाऱ्या माणसातही दिसत नाही. त्याच्या गरजेने त्याच्या विवेकाचे तोंड बंद केलेले असते. गरजवंताला अक्कल नसते, ती अशी. अध्याय ६, श्लोक ८.