चाणक्य नीति · Learning, Wisdom and Speech
गुरूविना शिकलेली विद्या
पुस्तकप्रत्ययाधीतं नाधीतं गुरुसन्निधौ । सभामध्ये न शोभन्ते जारगर्भा इव स्त्रियः ॥
“गुरूजवळ बसून नव्हे, तर केवळ पुस्तकावरून शिकलेली विद्या सभेत शोभत नाही, जशा जारापासून, म्हणजे परपुरुषापासून, गर्भवती झालेल्या स्त्रिया शोभत नाहीत.” सभा म्हणजे विद्वानांचा मेळावा. तो बहुधा राजदरबारात भरत असे, आणि तिथे पंडित श्रोत्यांसमोर वाद घालत. विद्या गुरूकडून शिष्याकडे तोंडी पोहोचत असे, आणि विद्वानाची ओळख तो कोणाचा शिष्य, यावरून होत असे. केवळ पुस्तकांतून शिकलेल्याला सांगायला गुरुपरंपराच नसे. शिवाय त्याने आपली पोथी चुकीची वाचली असेल, आणि ती चूक दाखवून द्यायला कोणी नसेल. उपमा हा कठोर भाग आहे. पतीखेरीज दुसऱ्या पुरुषापासून गर्भवती झालेली स्त्री चारचौघांत मान वर करू शकत नाही. पुस्तकांतून स्वतःच शिकलेल्या विद्वानाचेही तसेच होते, असे श्लोक म्हणतो. हा श्लोक अशा जगातला आहे, जिथे मुलाचे कुळ, वारसा आणि धार्मिक विधी वडिलांवरून ठरत, आणि अशा जन्माची लाज स्त्रीच्या माथी येत असे. अध्याय १७, श्लोक १.