चाणक्य नीति · Learning, Wisdom and Speech
एकही दिवस वांझ नको
श्लोकेन वा तदर्धेन तदर्धार्धाक्षरेण वा । अबन्ध्यं दिवसं कुर्याद्दानाध्ययनकर्मभिः ॥
“एकही दिवस वांझ जाऊ देऊ नये. एका श्लोकाने, अर्ध्या श्लोकाने, पाव श्लोकाने, किंवा एका अक्षराने तरी तो सफल करावा; आणि दान, अध्ययन व सत्कर्म यांनीही.” काहीच न पिकवणाऱ्या जमिनीला, किंवा वासरू न देणाऱ्या गायीला वांझ म्हणतात. दिवसही वांझ असू शकतो: तो सरतो, आणि मागे काहीच ठेवून जात नाही. हा श्लोक मुद्दामच अपेक्षा अगदी खाली ठेवतो. पूर्ण श्लोक उत्तमच, पण एक अक्षर शिकले, तरी काहीच न शिकण्यापेक्षा बरे. तेव्हा विद्या कागदावरून वाचली जात नसे, पाठ केली जात असे. अशा काळात विद्यार्थी आपल्या साठ्यात थोड्या थोड्या ओळींची भर घालत असे. दान आणि सत्कर्मही अध्ययनाच्या बरोबरीने आहेत. त्यांनीही दिवस सफल होतो. अध्याय २, श्लोक १३.