चाणक्य नीति · Learning, Wisdom and Speech
गरजेला उपयोगी न पडणारे
पुस्तकस्था तु या विद्या परहस्तगतं धनम् । कार्यकाले समुत्पन्ने न सा विद्या न तद्धनम् ॥
“पुस्तकात राहिलेली विद्या, आणि दुसऱ्याच्या हाती गेलेले धन: काम पडले, की ती विद्या विद्या नसते, आणि ते धन धन नसते.” त्या काळी पुस्तक म्हणजे हाताने लिहिलेली पोथी. ती ताडपत्रावर किंवा भूर्जपत्रावर उतरवलेली असे. विद्वान आपली विद्या स्मृतीत बाळगत असे. जो नियम घरी जाऊन पोथीत पाहावा लागतो, तो राजासमोरच्या वादात कामाचा नसतो, की आजाऱ्याच्या उशाशी, जिथे उत्तर लगेच हवे असते. उसने दिलेल्या, किंवा मुनिमाकडे ठेवलेल्या पैशांचेही तसेच. ते सुरक्षित असतील, आणि कधी तरी परतही येतील. पण कर्ज फेडायचा दिवस येतो, किंवा मुलीचे लग्न ठरते, त्या दिवशी ते खर्चता येत नाहीत. वेळेला जे हाताशी असते, तेवढेच हा श्लोक मोजतो. याच पुस्तकातला आधीचा एक श्लोकही (अध्याय ५, श्लोक ७) दुसऱ्याच्या हाती गेलेले धन गेलेलेच मानतो. अध्याय १६, श्लोक २०.