चाणक्य नीति · Learning, Wisdom and Speech
हंसाची निवड
अनन्तशास्त्रं बहुलाश्च विद्याः स्वल्पश्च कालो बहुविघ्नता च । यत्सारभूतं तदुपासनीयं हंसो यथा क्षीरमिवाम्बुमध्यात् ॥
“शास्त्रे अनंत आहेत, आणि विद्या अनेक. वेळ थोडा आहे, आणि विघ्ने अनेक. म्हणून जे सार आहे, तेवढे घ्यावे, जसा हंस पाण्यातून दूध घेतो.” शास्त्रे म्हणजे विद्वत्तापूर्ण ग्रंथ. व्याकरण, कायदा, वैद्यक, खगोलशास्त्र, कर्मकांड असे कितीतरी विषय त्यांत येतात, आणि प्रत्येकावर टीकाही असतात. एका आयुष्यात ते सगळे कोणालाच आत्मसात करता येणार नाहीत. आजार, जबाबदाऱ्या आणि संकटे माणसाच्या हाती असलेल्या वर्षांतला वाटा खाऊन टाकतात. संस्कृत काव्यातल्या हंसाकडे एक दुर्मीळ गुण आहे, असे मानले जाई. दूध आणि पाणी एकत्र करून दिले, तर तो दूध पितो आणि पाणी मागे ठेवतो. विद्यार्थ्याने विद्येच्या बाबतीत तसेच करावे: सर्वांत महत्त्वाचे ते घ्यावे, बाकीचे सोडून द्यावे. अध्याय १५, श्लोक १०.