चाणक्य नीति · Virtue and Conduct
नरकातून आलेले
अत्यन्तकोपः कटुका च वाणी दरिद्रता च स्वजनेषु वैरम् । नीचप्रसंगः कुलहीनसेवा चिह्नानि देहे नरकस्थितानाम् ॥
आता उलट लक्षणे. “अतिशय क्रोध, कडू वाणी, दारिद्र्य, आपल्याच माणसांशी वैर, नीचांची संगत आणि कुलहीनाची चाकरी: ही नरकातून आलेल्यांच्या शरीरातली चिन्हे.” सहांपैकी चार दोष आहेत. संताप, कडवट जीभ आणि आपल्याच कुटुंबाशी भांडणे या माणसाच्या अंगच्या सवयी; त्या तो बरोबर घेऊन फिरतो. नीच म्हणजे हलक्या वृत्तीची, असंस्कृत माणसे; त्यांची संगत धरणे ही माणसाची स्वतःची निवड असते. दोन गोष्टी दुर्दैवाच्या आहेत. दारिद्र्य हे मागच्या जन्मीच्या पापांचे फळ मानले जाई. कुलहीनाची चाकरी म्हणजे हलक्या कुळातल्या धन्याकडे काम करणे; उच्च कुळातला माणूस याला अपमान मानत असे. श्लोक त्यांनाही दोषांच्या शेजारीच ठेवतो, त्याच पूर्वजन्माच्या खुणा म्हणून. भावांशी भांडणारा, नोकरांवर खेकसणारा आणि रिकामटेकड्यांबरोबर दारू पिणारा माणूस डोळ्यांसमोर आणा: या श्लोकाप्रमाणे त्याचा पूर्वजन्म त्याच्या अंगावर लिहिलेला असतो. अध्याय ७, श्लोक १७.