चाणक्य नीति · Virtue and Conduct
सगळे सत्यावर उभे
सत्येन धार्यते पृथ्वी सत्येन तपते रविः । सत्येन वाति वायुश्च सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥
चाणक्यांच्या नावाने चालत आलेल्या जुन्या संस्कृत वचनांचा, म्हणजे चाणक्यनीतीचा, हा भाग सदाचार आणि आचरण यांविषयी आहे. सत्य आणि संतोष, मनातले दोष, स्वभाव, आणि चांगल्या जगण्याचे नियम असे त्याचे विषय आहेत. सुरुवात सत्यापासून होते. “सत्याने पृथ्वी तोलून धरली आहे. सत्यानेच सूर्य तापतो, आणि सत्यानेच वारा वाहतो. सगळे काही सत्यावर उभे आहे.” सत्य म्हणजे फक्त खरे बोलणे नव्हे. जे खरे आहे, जे वास्तव आहे, तेही सत्य: गोष्टी जशा आहेत तशा टिकवून धरणारी व्यवस्था. या श्लोकाच्या दृष्टीने सारे जगच त्या व्यवस्थेवर चालते. ती व्यवस्था टिकून आहे, म्हणून सूर्य उगवतो आणि वारा वाहतो. महाभारत हीच कल्पना एका चित्रातून सांगते. राजा युधिष्ठिर इतका सत्यवचनी होता, की त्याचा रथ जमिनीपासून थोडा वरून चालत असे; त्याचे सत्यच त्याला तोलून धरत असे. युद्धात ज्या दिवशी तो अर्धसत्य बोलला, त्या दिवशी त्याच्या रथाची चाके जमिनीला टेकली. अध्याय ५, श्लोक १९.