चाणक्य नीति · Virtue and Conduct
चार प्रकारची शुद्धी
वाचां शौचं च मनसः शौचमिन्द्रियनिग्रहः । सर्वभूतदयाशौचमेतच्छौचं परार्थिनाम् ॥
“वाणीची शुद्धी, मनाची शुद्धी, इंद्रियांवर ताबा, आणि सर्व प्राणिमात्रांविषयी दया: परम कल्याणाची आस धरणाऱ्यांची हीच शुद्धी.” त्या काळी बहुतेकांच्या लेखी शुद्धी म्हणजे शरीराची आणि कर्मकांडाची: स्नान, शुद्ध अन्न, विटाळापासून दूर राहणे. हा श्लोक शुद्धीला आत वळवतो. वाणी खरी आणि प्रेमळ असली, की ती शुद्ध; मनात द्वेष आणि वासना नसली, की मन शुद्ध. इंद्रिये माणसावर राज्य न करता त्याच्या कामी येतात, तेव्हा ती ताब्यात असतात. आणि दया फक्त आपल्या माणसांपुरती नसते; ती प्रत्येक जिवाला कवेत घेते. शेवटच्या शब्दाचा अर्थ “इतरांसाठी जगणारे” असाही घेता येतो. कोणताही अर्थ घेतला, तरी ही स्वतःपलीकडे पाहणाऱ्या माणसांची शुद्धी आहे. अध्याय ७, श्लोक २०.