चाणक्य नीति · Virtue and Conduct
शुद्ध करण्याच्या चार रीती
दृष्टिपूतं न्यसेत्पादं वस्त्रपूतं पिबेज्जलम् । शास्त्रपूतं वदेद्वाक्यं मनःपूतं समाचरेत् ॥
शास्त्रे म्हणजे जुन्या भारतातले कायदा, कर्मकांड आणि सदाचार यांवरचे विद्वानांचे ग्रंथ. हा श्लोक त्यांनाच बोलण्याची कसोटी ठरवतो. “डोळ्यांनी शुद्ध केलेल्या जागी पाऊल टाक. कापडाने शुद्ध केलेले पाणी पी. शास्त्राने शुद्ध केलेले शब्द बोल, आणि मनाने शुद्ध केलेले कर्म कर.” “शुद्ध केलेले” हा एकच शब्द श्लोकात चार वेळा येतो. प्रत्येक कृतीची स्वतःची गाळणी आहे. धुळीच्या वाटेने चालणारा माणूस प्रत्येक पावलाआधी पाहून घेई: काटा, घाण, किंवा पायाखाली चिरडला जाईल असा एखादा जीव तर नाही ना. विहिरीचे किंवा तलावाचे पाणी पिण्याआधी कापडातून गाळले जाई. शब्द शास्त्रांच्या शिकवणीशी पडताळून पाहिले जात, म्हणजे खरे आणि योग्य तेवढेच बोलले जाई. आणि कोणतेही कृत्य करण्याआधी ते मनात तोलले जाई. चारही गोष्टींना जोडणारा धागा हा, की काहीही न तपासता पुढे जात नाही. त्या शरीराकडून मनाकडे चढत जातात: पाय, पाणी पिणारे तोंड, बोलणारी जीभ, आणि कृती करवणारी इच्छा. अध्याय १०, श्लोक २.