चाणक्य नीति · Virtue and Conduct
कंकण नव्हे, दान
दानेन पाणिर्न तु कङ्कणेन स्नानेन शुद्धिर्न तु चन्दनेन । मानेन तृप्तिर्न तु भोजनेन ज्ञानेन मुक्तिर्न तु मण्डनेन ॥
“हात दानाने शोभतो, कंकणाने नव्हे. शरीर स्नानाने शुद्ध होते, चंदनाने नव्हे. तृप्ती मानाने होते, भोजनाने नव्हे. मुक्ती ज्ञानाने मिळते, अलंकाराने नव्हे.” कंकण हाताला सजवते, पण हाताची खरी शोभा दानात असते. अंगाला लावलेल्या चंदनाने त्वचा सुगंधी होते; स्वच्छ मात्र पाणीच करते. मान न देता पंचपक्वान्ने वाढलेला पाहुणा अतृप्तच घरी जातो. मुक्ती म्हणजे मोक्ष, जन्ममृत्यूच्या फेऱ्यातून सुटका. मिहिरचंद्र आपल्या हिंदी टीकेत (१८९९, पुनर्मुद्रण १९२५) सांगतात, की इथला अलंकार म्हणजे कपाळावर लावलेली पंथाची चिन्हे आणि टिळा, साधुपणाच्या बाहेरच्या खुणा. या खुणांनी मुक्ती मिळत नाही; ती ज्ञानानेच मिळते. मात्र हा श्लोक सहसा वेगळ्या पाठाने उद्धृत होतो; त्यात शेवटची ओळ “मुंडन केलेल्या डोक्याने नव्हे” अशी असते. प्रत्येक ओळ खऱ्या गोष्टीला तिच्या दिखाव्यासमोर उभी करते. अध्याय १७, श्लोक १२.