चाणक्य नीति · Virtue and Conduct
केतकीचा एकच गुण
व्यालाश्रयापि विफलापि सकण्टकापि वक्रापि पङ्किलभवापि दुरासदापि । गन्धेन बन्धुरसि केतकि सर्वजन्तोरेको गुणः खलु निहन्ति समस्तदोषान् ॥
इथे नीती एका फुलाशी बोलते. “केतकी, तू सापांचे घर आहेस, तुला फळ येत नाही, तू काटेरी आणि वाकडी आहेस, तू चिखलात उगवतेस, आणि तुझ्याजवळ जाणे कठीण. तरी तुझ्या सुगंधामुळे तू प्रत्येक जिवाला प्रिय आहेस. खरोखर, एकच गुण सगळे दोष नाहीसे करतो.” केतकी म्हणजे केवडा, दलदलीच्या जमिनीवर वाढणारे झुडूप. त्याच्या लांब पानांच्या कडांना धारदार काटे असतात, आणि त्याची खोडे वेडीवाकडी वळलेली असतात. त्याच्या जाळीत साप राहतात, असे म्हणत. त्याचे फूल पानांआड लपलेले असते, आणि त्याच्याइतका तीव्र आणि गोड सुगंध भारतातल्या फार थोड्या फुलांना असतो. श्लोक सहा दोष मोजतो आणि एकच गुण; तरी जिंकतो तो एक गुणच. फुलासाठी माणसे काटे आणि साप यांचा धोका पत्करतात, आणि त्याला आपला मित्र मानतात. इथले दोष अडचणीच्या प्रकारचे आहेत: जवळ जायला कठीण, काटेरी, चिखलात जन्मलेले. एखादा माणूस फटकळ आणि अवघड स्वभावाचा असतो, पण त्याच्याकडे एक मोठी देणगी असते. तरीही लोक त्याला शोधत येतात. अध्याय १७, श्लोक २१.