चाणक्य नीति · Virtue and Conduct
उलटी चालणारी नाव
धन्या द्विजमयी नौका विपरीता भवार्णवे । तरन्त्यधोगताः सर्वे उपरिष्ठाः पतन्त्यधः ॥
“संसारसागरात ब्राह्मणांनी बनलेली नाव धन्य आहे. ती उलटी चालते. तिच्या खाली असलेले सगळे पार जातात, आणि वर उभे राहणारे बुडतात.” हा सागर म्हणजे संसार, जन्ममरणाचा फेरा. मोक्षापर्यंत पोचण्यासाठी जिवाला तो पार करावा लागतो. ब्राह्मण ही लोकांना त्याच्या पलीकडे नेणारी नाव. साध्या नावेत वर बसलेले सुरक्षित असतात, आणि तिच्याखाली सापडलेले बुडतात. ही नाव उलटे करते. रघुनाथजी समजावतात: जे ब्राह्मणाच्या पायाशी नम्र होतात, ते तरतात; जे गर्वाने स्वतःला त्याच्याहून वरचे समजतात, ते नष्ट होतात. हा श्लोक म्हणजे एका ब्राह्मणाने आपल्याच वर्णाची केलेली स्तुती. ब्राह्मणांपुढची नम्रता हाच पलीकडे जाण्याचा मार्ग, असे तो सांगतो. अध्याय १५, श्लोक १३.