चाणक्य नीति · Virtue and Conduct
खरी दृष्टी कोणाची
मातृवत्परदारेषु परद्रव्येषु लोष्टवत् । आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति स पश्यति ॥
“जो परस्त्रीकडे आईच्या नजरेने पाहतो, परक्याच्या धनाकडे मातीच्या ढेकळासारखे पाहतो, आणि सर्व प्राण्यांकडे स्वतःसारखे पाहतो, तोच खरे पाहतो.” श्लोक “पाहणे” या शब्दाशी खेळतो. सुंदर स्त्री, सोन्याचा ढीग किंवा अनोळखी माणूस कोणतेही डोळे पाहू शकतात. पण त्यांच्याकडे अशा नजरेने पाहणाराच खरे पाहतो. माणूस आपल्या आईची अभिलाषा धरत नाही, मातीच्या ढेकळाचा हव्यास धरत नाही, आणि स्वतःलाच इजा करत नाही. पहिल्या गोष्टीचा आदर्श रामायणात आहे. राक्षसराज रावणाने रामाची पत्नी सीता हिला पळवून नेले. आकाशमार्गे नेली जात असताना तिने आपले दागिने खाली टाकले. ते वानरांना सापडले, आणि पुढे त्यांनी ते रामाला दाखवले. रामाने धाकट्या भावाला, लक्ष्मणाला, हे दागिने ओळखतोस का, असे विचारले. लक्ष्मण म्हणाला, “हे बाजूबंद मी ओळखत नाही, ही कुंडलेही नाही. पैंजण मात्र ओळखतो, कारण रोज मी वहिनींच्या पाया पडत असे.” थोरल्या भावाच्या पत्नीला त्याने आईसारखा मान दिला होता, आणि तिच्या चेहऱ्याकडे कधी नजर वर करून पाहिले नव्हते. अध्याय १२, श्लोक १४.