चाणक्य नीति · Wealth, Giving and Honour
विषातला किडा
विप्रास्मिन्नगरे महान्कथय कस्तालद्रुमाणां गणः को दाता रजको ददाति वसनं प्रातर्गृहीत्वा निशि । को दक्षः परवित्तदारहरणे सर्वोऽपि दक्षो जनः कस्माज्जीवसि हे सखे विषकृमिन्यायेन जीवाम्यहम् ॥
वाईट ठिकाणाचे सर्वांत उदास चित्र एका संवादातून येते. एक प्रवासी एका ब्राह्मणाला विचारतो, “या गावात मोठे कोण?” “ताडाची झाडे.” “दाता कोण?” “धोबी. सकाळी कपडे नेतो, आणि रात्री परत देतो.” “हुशार कोण?” “सगळेच. दुसऱ्यांचे धन आणि बायका पळवण्यात.” “मग मित्रा, तू इथे जगतोस कसा?” “विषातला किडा जगतो तसा.” प्रत्येक उत्तर एक कडवट विनोद आहे. “मोठे” म्हणजे उंचही, आणि उंच फक्त झाडेच आहेत. देणारा एकच, तोही तुझेच तुला परत देणारा. इथल्या लोकांचे कसब एकच: चोरी. शेवटचे उत्तर सर्वांत करुण आहे. एक जुने वचन विषातच जन्मलेल्या किड्याविषयी सांगते. इतर कोणत्याही जिवाला मारणाऱ्या विषात तो जगत राहतो. हा ब्राह्मण इथे इतका काळ राहिला आहे, की आता तो इथे तग धरतो; पण केवळ त्या किड्यासारखा. अध्याय १२, श्लोक ९.