चाणक्य नीति · Wealth, Giving and Honour
हत्ती आणि भुंगे
दानार्थिनो मधुकरा यदि कर्णतालैर्दूरीकृताः करिवरेण मदान्धबुद्ध्या । तस्यैव गण्डयुगमण्डनहानिरेषा भृंगाः पुनर्विकचपद्मवने वसन्ति ॥
“गर्वाने आंधळ्या झालेल्या गजराजाने मदासाठी आलेल्या भुंग्यांना कान फडफडवून हाकलून लावले, तर शोभा जाते ती त्याच्याच गंडस्थळांची. भुंगे पुन्हा उमललेल्या कमळांच्या वनात राहायला जातात.” माजाच्या दिवसांत नर हत्तीच्या गंडस्थळांतून, म्हणजे कानशिलांतून, एक सुगंधी द्रव पाझरतो; त्याला मद म्हणतात. त्यावर भुंगे गर्दी करतात. गुणगुणणारा तो थवा कवींना देखण्या हत्तीच्या चेहऱ्याचा अलंकार वाटे. मदासाठी संस्कृत शब्द आहे दान, आणि त्याचा अर्थ “देणगी” असाही होतो. म्हणून हे भुंगे देणगी मागायला आलेलेही आहेत. मिहिरचंद्रांची हिंदी टीका ही प्रतिमा उलगडून सांगते. गर्विष्ठ राजा किंवा धनिक आपल्याकडे आलेल्या गुणी माणसाला परत पाठवतो, तेव्हा तो स्वतःचेच वैभव कमी करतो. गुणी माणसाचे काहीच जात नाही. काळाला अंत नाही आणि पृथ्वी विशाल आहे, असे मिहिरचंद्र पुढे म्हणतात. कुठे ना कुठे, कधी ना कधी गुणांचा आदर होईलच; जसे भुंग्यांना दुसरी फुले मिळतात. अध्याय १७, श्लोक १८.