चाणक्य नीति · Wealth, Giving and Honour
हळहळणाऱ्या मधमाश्या
देयं भोज्यधनं धनं सुकृतिभिर्नो सञ्चयस्तस्य वै श्रीकर्णस्य बलेश्च विक्रमपतेरद्यापि कीर्तिः स्थिता । अस्माकं मधुदानभोगरहितं नष्टं चिरात्संचितं निर्वाणादिति नैजपादयुगलं घर्षन्त्यहो मक्षिकाः ॥
“सज्जनांनी धन द्यावे आणि भोगावे, कधीही साठवून ठेवू नये. कर्ण, बळी आणि विक्रमादित्य राजा यांची कीर्ती आजही टिकून आहे. ‘इतके दिवस साठवलेला आमचा मध, ना कोणाला दिला, ना आम्ही भोगला, तो नष्ट झाला!’ असे म्हणत मधमाश्या दुःखाने आपले पाय एकमेकांवर घासतात.” हा श्लोक दोन प्रकारच्या धन्यांची तुलना करतो. ते तीन राजे मुक्त हस्ताने देत, म्हणून त्यांची आठवण आजही आहे. महाभारतातला वीर कर्ण याने जन्मापासून अंगावर असलेले सोन्याचे कवच दान केले. दैत्यांचा राजा बळी याने विष्णूंनी मागितलेली भूमी त्यांना दिली, आणि त्यापायी आपले राज्य गमावले. विक्रमादित्य हा उज्जैनचा दानशूर राजा म्हणून आख्यायिकांमध्ये प्रसिद्ध आहे. मधमाश्या म्हणजे कंजूस. आयुष्यभर त्या मध साठवतात, आणि त्याला कधी तोंडही लावत नाहीत. मग पोळे लुटले जाते, आणि त्यांच्याकडे काहीच उरत नाही, नावसुद्धा नाही. विसावलेली मधमाशी आपले पाय एकमेकांवर घासताना पाहा. कवीला तिच्यात हात चोळत बसलेला कंजूस दिसतो. अध्याय ११, श्लोक १८.