चाणक्य नीति · Wealth, Giving and Honour
लोकांमध्ये काय हवे
लोकयात्रा भयं लज्जा दाक्षिण्यं त्यागशीलता । पञ्च यत्र न विद्यन्ते न कुर्यात्तत्र संस्थितिम् ॥
तिसरा श्लोक त्या ठिकाणच्या लोकांकडे पाहतो. “जिथे हे पाच नाहीत, तिथे वस्ती करू नये: पोट भरण्याचे साधन, वाईट कामाचे भय, लाज, सौजन्य आणि दानशीलता.” इथे भय म्हणजे वाईट काम करण्याचे भय, मग ते राजाच्या शिक्षेचे असो वा पापाचे. लाज म्हणजे कोणते काम करताना आपण दिसू नये, याचे भान. जिथे लोकांना ना भय, ना लाज, तिथे नवख्या माणसाला फसवण्यापासून त्यांना काहीच अडवत नाही. सौजन्य आणि दानशीलता असली, की शेजारी नव्या माणसाला स्थिरावायला मदत करतात. हे गुण नसले, तर त्याला कोणी वाली नसतो. आणि जिथे पोट भरण्याचे साधनच नाही, तिथे जाण्याचे काही कारणच उरत नाही. जुनी हिंदी टीका मात्र चौथ्या शब्दाचा, दाक्षिण्याचा, अर्थ सौजन्य नव्हे तर कौशल्य असा घेते. अध्याय १, श्लोक १०.