नीतिशतक
कुत्रा आणि हाड
कृमिकुलचितं लालाक्लिन्नं विगन्धि जुगुप्सितं निरुपमरसप्रीत्या खादन्नरास्थि निरामिषम् । सुरपतिमपि श्वा पार्श्वस्थं विलोक्य न शङ्कते न हि गणयति क्षुद्रो जन्तुः परिग्रहफल्गुताम् ॥
क्षुद्र माणसाचे चित्र इथे कुत्र्याच्या रूपात काढले आहे. “किड्यांनी बजबजलेले, लाळेने ओले झालेले, दुर्गंधी सुटलेले, किळसवाणे, मांसाचा कणही नसलेले माणसाचे हाड कुत्रा चघळतो. जणू याच्यासारखी चव जगात कशालाच नाही, अशा आनंदाने तो ते चघळतो. देवांचा राजा इंद्र स्वतः शेजारी उभा असलेला दिसला, तरी त्याला संकोच वाटत नाही. आपल्या हाती असलेली वस्तू किती कवडीमोल आहे, याचा हिशेब क्षुद्र जीव करतच नाही.” हाडाच्या घाणेरडेपणाची यादी मुद्दाम लांब आहे: हाड जितके वाईट, तितका कुत्र्याचा आनंद जास्त हास्यास्पद. मग सर्वांत मोठा साक्षीदार येतो, आणि कुत्रा मान वर करूनसुद्धा पाहत नाही. आपण काही हीन करतो आहोत, याची त्याला जाणीवच नसते. डंख शेवटच्या ओळीत आहे. क्षुद्र मनाच्या हाती क्षुद्र वस्तू आली, की ती किती लहान आहे हे त्याला दिसत नाही. एखादे किरकोळ पद, मनात धरून ठेवलेला एखादा राग, किंवा थोडीशी साठवण तो खजिन्यासारखी जपत राहतो. नीतिशतक, श्लोक ९ (मूर्ख).