नीतिशतक
पारख नसलेले जोहरी
शास्त्रोपस्कृतशब्दसुन्दरगिरः शिष्यप्रदेयागमा विख्याताः कवयो वसन्ति विषये यस्य प्रभोर्निर्धनाः । तज्जाड्यं वसुधाधिपस्य कवयो ह्यर्थं विनापीश्वराः कुत्स्याः स्युः कुपरीक्षका न मणयो यैरर्घतः पातिताः ॥
विद्वानांचा विभाग राजांवरच्या आरोपाने सुरू होतो. “नामवंत कवींची वाणी शास्त्रांनी घासूनपुसून सुंदर केलेल्या शब्दांनी नटलेली असते, आणि त्यांची विद्या शिष्यांना देण्याजोगी असते. असे कवी एखाद्या प्रभूच्या राज्यात दारिद्र्यात राहत असतील, तर तो दोष त्या राजाच्या मंदबुद्धीचा. कवी धनाशिवायही स्वामीच असतात. रत्नांची किंमत पडली, तर दोष रत्नांचा नाही; ती किंमत पाडणाऱ्या वाईट पारख्यांचा.” शास्त्रे म्हणजे व्याकरण, धर्म, काव्य आणि इतर अनेक विषयांवरचे विद्येचे जुने ग्रंथ. गरिबीने कवींचे काहीच उणे होत नाही. त्यांची वाणी तितकीच सुंदर राहते, आणि त्यांची विद्या तितकीच शिकवण्याजोगी. त्यांचे दारिद्र्य एकच गोष्ट दाखवते: त्यांचे मोल न ओळखणारा राजा. शेवटचे चित्र हे स्पष्ट करते. एखाद्या जोहऱ्याने उंची रत्नाला काचेचा भाव लावला, तर रत्नाचे मोल कमी होत नाही. फक्त जोहऱ्याचे अज्ञान उघडे पडते. ज्या दरबारात कवी उपाशी राहतात, तो दरबार कवींविषयी काही सांगत नाही; तो राजाविषयी सांगतो. नीतिशतक, श्लोक १५ (विद्वान).