नीतिशतक
माणसाच्या रूपातले पशू
येषां न विद्या न तपो न दानं ज्ञानं न शीलं न गुणो न धर्मः । ते मर्त्यलोके भुवि भारभूता मनुष्यरूपेण मृगाश्चरन्ति ॥
यानंतर याहून कडक यादी येते. “ज्यांच्याकडे विद्या नाही, तप नाही, दान नाही, ज्ञान नाही, शील नाही, गुण नाही, धर्म नाही, ते पृथ्वीला भार आहेत. ते मर्त्यलोकात माणसाच्या रूपाने फिरणारे पशू आहेत.” या सातांच्या जोड्या पडतात, आणि सर्वांवर एक. बुद्धीसाठी: विद्या आणि ज्ञान. स्वतःसाठी आणि इतरांसाठी: तप, म्हणजे गरजांशिवाय राहण्याचे बळ, आणि दान. रोजच्या जगण्यासाठी: शील आणि गुण. आणि धर्म: आयुष्याला आणि समाजाला धरून ठेवणारी योग्य आचरणाची घडी. “पृथ्वीला भार” हा कठोर शब्दप्रयोग आहे: पृथ्वी त्यांना वाहते, आणि तिला बदल्यात काहीच मिळत नाही. बाराव्या श्लोकात कलाहीन माणूस शिंगे नसलेला पशू होता; इथे या सातांशिवाय तो माणसाचा वेष घातलेला पशू आहे. वर्तन आणि राज्यकारभार यांवरच्या सुभाषितांचा संग्रह असलेल्या चाणक्य नीतीतही हा श्लोक आहे. नीतिशतक, श्लोक १३ (मूर्ख).