नीतिशतक
स्वभावच तसा
अकरुणत्वमकारणविग्रहः परधने परयोषिति च स्पृहा । सुजनबन्धुजनेष्वसहिष्णुता प्रकृतिसिद्धमिदं हि दुरात्मनाम् ॥
दुर्जनांचा नवा विभाग सुरू होतो, आणि त्याची सुरुवात पाच खुणांनी होते. “निर्दयपणा. विनाकारण उकरून काढलेली भांडणे. परक्याच्या धनाची आणि परक्याच्या स्त्रीची हाव. सज्जन आणि आपलीच आप्तेष्ट माणसे यांना सहन न करणे. हे सगळे दुरात्म्यांच्या अंगी स्वभावतःच असते.” या पाच खुणा अंतःकरणापासून बाहेर पसरत जातात. क्रूरता माणसाच्या आत राहते. विनाकारण भांडणे आणि परक्याच्या गोष्टींची हाव त्या क्रूरतेला शेजाऱ्यांकडे वळवतात. शेवटची खूण सर्वांत विचित्र: त्याला सज्जनही सहन होत नाहीत, आणि स्वतःचे कुटुंबही. महत्त्वाचा शब्द शेवटच्या ओळीत आहे: स्वभावतःच. हे दोष दुष्ट माणूस कुठे शिकलेला नसतो; एखाद्या वाईट दिवशी तो त्यांत घसरलेलाही नसतो. ते त्याच्या रक्तातच असतात; श्लोक ३८ मधल्या सिंहाच्या छाव्याच्या रक्तात शौर्य होते, तसे. तो छावा मोठा होण्याआधीच हत्तींवर झेप घेतो. स्वभाव बदलत नाही; जित्याची खोड मेल्याशिवाय जात नाही, असे आपण म्हणतोच. म्हणून पुढचा श्लोक एकच सुरक्षित मार्ग सांगतो: त्याच्यापासून दूर राहा. नीतिशतक, श्लोक ५२ (दुर्जन).