नीतिशतक
ऋतू आला की फळ
नैवाकृतिः फलति नैव कुलं न शीलं विद्यापि नैव न च यत्नकृतापि सेवा । भाग्यानि पूर्वतपसा खलु संचितानि काले फलन्ति पुरुषस्य यथैव वृक्षाः ॥
“रूप फळत नाही, कूळ फळत नाही, शील नाही, विद्याही नाही, आणि जिवापाड केलेली सेवाही नाही. पूर्वजन्मीच्या तपाने साठलेले भाग्य माणसाला योग्य वेळी फळते, झाडांसारखे.” इथले तप म्हणजे आधीच्या जन्मी केलेली कठोर आत्मसंयमाची साधना. पाच गोष्टी बाजूला सारल्या आहेत, आणि जग नेमके त्यांच्यावरच भरवसा ठेवते: देखणा चेहरा, चांगले कूळ, चांगले शील, विद्या, आणि धन्याची दीर्घ, काळजीपूर्वक केलेली सेवा. यांपैकी कशानेही पीक हाती येत नाही. या यादीत शीलसुद्धा आहे, आणि ब्याऐंशीव्या श्लोकाने तर शीलालाच सर्वश्रेष्ठ अलंकार म्हटले होते. शील माणसाला शोभा देते; त्याच्या वाट्याला काय येणार, हे ते ठरवत नाही. ते ठरवते याहून जुने काहीतरी: त्या तपाचे पुण्य, बियांसारखे साठवलेले. आंब्याचे झाड आपल्या ऋतूतच फळते, मालकाला भूक लागली म्हणून नाही; आणि तेही केवळ वर्षांपूर्वी ते लावले होते म्हणून. नीतिशतक, श्लोक ९६ (कर्म).