नीतिशतक
आम्हाला फक्त पैसा द्या
जातिर्यातु रसातलं गुणगणस्तस्याप्यधो गच्छतु शीलं शैलतटात्पतत्वभिजनः संदह्यतां वह्निना । शौर्ये वैरिणि वज्रमाशु निपतत्वर्थोस्तु नः केवलं येनैकेन विना गुणास्तृणलवप्रायाः समस्ता इमे ॥
धनाचा विभाग एका थट्टेच्या प्रार्थनेने सुरू होतो. “जात रसातळाला जावो; सगळे गुण त्याहूनही खाली जावोत. शील कड्यावरून कोसळो; कुलीनता आगीत जळून जावो. शौर्य तर वैरीच; त्याच्यावर ताबडतोब वज्र कोसळो. आम्हाला फक्त पैसा मिळो. त्या एका गोष्टीवाचून हे सगळे गुण गवताच्या काडीसारखे आहेत.” प्रत्येक चांगल्या गोष्टीला तिचा स्वतःचा भव्य विनाश मिळतो: पृथ्वीखालचे पाताळ, कडा, आग, आकाशातून पडणारे वज्र. जात, म्हणजे जन्माने मिळालेला दर्जा, कवीच्या जगात फार मोलाची होती; आणि फेकून दिली जाणारी पहिली गोष्ट तीच. शौर्याला तर वैरी म्हटले आहे, जणू त्याने फक्त नुकसानच होते. आणि मग बोलणारा एका छोट्याशा मागणीवर येतो: पैसा. अर्थात भर्तृहरींना यांपैकी काहीही कोणाच्याही वाट्याला यावे असे वाटत नाही. हा आवाज जगाचा आहे; जग मनात जे खरे मानते, ते इथे मोठ्याने बोलून दाखवते. या विनोदात मुद्दा आहे. जग जसे आहे तसे पाहिले, तर खिसा भरलेला नसेल तेव्हा जन्म, शील आणि शौर्य यांनी फारशी दारे उघडत नाहीत. नीतिशतक, श्लोक ३९ (धन).