नीतिशतक
जमीन की पलंग
क्वचिद्भूमौ शायी क्वचिदपि च पर्यङ्कशयनः क्वचिच्छाकाहारी क्वचिदपि च शाल्योदनरुचिः । क्वचित्कन्थाधारी क्वचिदपि च दिव्याम्बरधरो मनस्वी कार्यार्थी न गणयति दुःखं न च सुखम् ॥
“कधी तो जमिनीवर झोपतो, कधी सुंदर पलंगावर. कधी भाजीपाल्यावर राहतो, कधी उत्तम शिजवलेल्या भाताचा आस्वाद घेतो. कधी ठिगळांची कंथा पांघरतो, कधी दिव्य वस्त्रे नेसतो. कामाला वाहिलेला मनस्वी माणूस दुःखही मोजत नाही, आणि सुखही.” तीन जोड्या, रोजच्या तीन गरजांसाठी एकेक: अंथरूण, जेवण, कपडे. प्रत्येक जोडीत अगदी गरीब गोष्ट अगदी श्रीमंत गोष्टीशेजारी उभी आहे. चिंध्या जोडून शिवलेली कंथा हे भिकाऱ्याचे आणि संन्याशाचे वस्त्र. उत्तम तांदळाचा भात श्रीमंताचे अन्न, आणि भाजी गरिबाचे. अशा माणसाला हालअपेष्टा आवडायलाच हव्यात असे नाही. आपल्या वाट्याला काय आले आहे, हेच त्याच्या फारसे लक्षात येत नाही. त्याचे मन कामात असते; अंथरूण म्हणजे फक्त झोपायची जागा. महाभारतातल्या पांडवांचे जीवन म्हणजे हाच श्लोक. ते राजवाड्यातले राजपुत्र होते, मग अनेक वर्षे वनवासात राहिले; आणि या सगळ्यात त्यांनी आपले ध्येय सोडले नाही. नीतिशतक, श्लोक ८१ (धैर्य).