नीतिशतक
कर्मालाच नमस्कार
नमस्यामो देवान्ननु हतविधेस्तेपि वशगा विधिर्वन्द्यः सोपि प्रतिनियतकर्मैकफलदः । फलं कर्मायत्तं किममरगणैः किं च विधिना नमस्तत्कर्मभ्यो विधिरपि न येभ्यः प्रभवति ॥
कर्माचा विभाग एका युक्तिवादाने सुरू होतो; तो पायरीपायरीने वर चढतो. “आम्ही देवांना नमस्कार करतो. पण तेही त्या मेल्या दैवाच्या अधीन आहेत. मग दैवाचीच पूजा करावी. पण दैव तर प्रत्येक कर्माचे ठरलेले फळ फक्त हाती देते. फळ जर कर्माच्या अधीन, तर देवांचा काय उपयोग, आणि दैवाचा तरी काय? ज्यांच्यावर दैवाचीही सत्ता चालत नाही, त्या कर्मांनाच आमचा नमस्कार.” प्रत्येक पायरी खरा मालक शोधते. देव राज्य करतात असे वाटते, पण त्यांच्यावर दैवाची सत्ता. दैव राज्य करते असे वाटते, पण ते फक्त प्रत्येक कर्माला त्याने कमावलेले फळ देते. म्हणजे खरी सत्ता कर्माची, खुद्द कृतींची. दैवाचा विभाग कपाळावरच्या त्या लेखाने संपला, जो कोणीच पुसू शकत नाही. हा विभाग सुरुवातीलाच विचारतो: तो लेख कशाच्या मागोमाग लिहिला जातो? आणि उत्तर देतो: कर्माच्या. नीतिशतक, श्लोक ९४ (कर्म).