नीतिशतक
मैनाकाचे पलायन
वरं पक्षच्छेदः समदमघवन्मुक्तकुलिशप्रहारैरुद्गच्छद्बहुलदहनोद्गारगुरुभिः । तुषाराद्रेः सूनोरहह पितरि क्लेशविवशे न चासौ संपातः पयसि पयसां पत्युरुचितः ॥
दोष देणारा एक श्लोक, आणि त्याचा नेम एका पर्वतावर. “गर्विष्ठ इंद्राने फेकलेल्या, उसळणाऱ्या ज्वाळांनी जड झालेल्या वज्राच्या प्रहारांनी पंख छाटले गेले असते, तरी ते बरे होते. अरेरे! वडील संकटात असहाय पडले असताना हिमालयाच्या मुलाने समुद्राच्या पाण्यात बुडी मारावी, हे शोभले नाही.” ही कथा रामायणात येते. फार पूर्वी पर्वतांना पंख होते, आणि ते हवे तिथे उडत. मग इंद्राने आपल्या वज्राने त्यांचे पंख छाटले. हिमालयाचा मुलगा मैनाक मात्र वाचला: वायुदेवाने त्याला समुद्रात फेकले. श्लोकातला हिमपर्वत म्हणजे हिमालय, मैनाकाचा पिता; वज्रे कोसळत असताना तो असहाय राहिला. श्लोक शिक्षेचे चित्र जितके भयंकर करता येईल तितके करतो: ते प्रहार, त्या ज्वाळा, ते गमावलेले पंख. तरीही श्लोकाला त्या पलायनापेक्षा तीच शिक्षा बरी वाटते. श्लोकाच्या नजरेत मुलाने स्वतःला वाचवले, आणि वडिलांना एकट्याला दुःख भोगायला सोडले. हा मानाचा निवाडा. आपल्या माणसांना सोडून मिळवलेल्या सुरक्षिततेपेक्षा त्यांच्या शेजारी उभे राहून झालेली जखम बरी. नीतिशतक, श्लोक ३६ (मान आणि शौर्य).