नीतिशतक
मूर्खाला औषध नाही
शक्यो वारयितुं जलेन हुतभुक्छत्रेण सूर्यातपो नागेन्द्रो निशिताङ्कुशेन समदो दण्डेन गोगर्दभौ । व्याधिर्भेषजसंग्रहैश्च विविधैर्मन्त्रप्रयोगैर्विषं सर्वस्यौषधमस्ति शास्त्रविहितं मूर्खस्य नास्त्यौषधम् ॥
आवरता येणाऱ्या संकटांची यादी, आणि शेवटी एक न आवरता येणारे. “आग पाण्याने विझवता येते, उन्हाचा ताप छत्रीने टाळता येतो, माजलेला गजराज तीक्ष्ण अंकुशाने आवरता येतो, आणि गुरे-गाढवे काठीने. रोगाला औषधांचे साठे आहेत, विषाला अनेक प्रकारचे मंत्र. शास्त्रांनी प्रत्येक गोष्टीवर उपाय सांगितला आहे. मूर्खावर मात्र औषध नाही.” प्रत्येक संकटाला त्याचे उत्तर आहे. चुलीतल्या आगीला पाणी. भर दुपारच्या उन्हाला छत्री. माजलेल्या हत्तीला अंकुश, हट्टी बैलाला आणि गाढवाला काठी. आजाराला औषध, विषाला मंत्र. विद्येच्या जुन्या शास्त्रग्रंथांनी हे सगळे लिहून ठेवले आहे. उरतो तो एकच रोग: मूर्ख. हाच डंख आहे. यादीतला प्रत्येक उपाय हा एक प्रकारचे ज्ञानच आहे, आणि मूर्ख नेमके ज्ञानच घेत नाही. नीतिशतक, श्लोक ११ (मूर्ख).