नीतिशतक
सहनशीलतेला शब्द लागत नाहीत
क्षान्तिश्चेद्वचनेन किं किमरिभिः क्रोधोस्ति चेद्देहिनां ज्ञातिश्चेदनलेन किं यदि सुहृद्दिव्यौषधैः किं फलम् । किं सर्पैर्यदि दुर्जनाः किमु धनैर्विद्यानवद्या यदि व्रीडा चेत्किमु भूषणैः सुकविता यद्यस्ति राज्येन किम् ॥
“सहनशीलता असेल, तर शब्दांची गरज काय? राग असेल, तर शत्रूंची गरज काय? भाऊबंद असतील, तर आगीची गरज काय? मित्र असेल, तर दिव्य औषधांचा उपयोग काय? आसपास दुष्ट माणसे असतील, तर सापांची गरज काय? निर्दोष विद्या असेल, तर धनाची गरज काय? शालीनता असेल, तर दागिन्यांची गरज काय? चांगले काव्य करण्याची देणगी असेल, तर राज्याची गरज काय?” प्रत्येक प्रश्न एकच मुद्दा मांडतो: दुसरी गोष्ट जे करू शकली असती, ते पहिली आधीच करते; भल्यासाठी किंवा बुऱ्यासाठी. काही जोड्या वरदान आहेत. मित्र कोणत्याही दिव्य वनस्पतीपेक्षा जास्त बरे करतो. विद्या, शालीनता आणि काव्य हेच धन, दागिना आणि राज्य. शब्द जे करू पाहतात, ते सहनशीलता करते: उत्तर न देताच ती भांडण संपवते. काही जोड्या शाप आहेत. राग आतूनच शत्रूचे काम करतो. निंदा करणारे भाऊबंद आगीसारखे जाळतात. आसपास दुष्ट माणसे असली, की डसायला सापांची गरजच नाही. अनेक आवृत्त्यांत इथे “कवचेन” (कवचाने) असा पाठ आहे: “सहनशीलता असेल, तर कवचाची गरज काय?”, कारण सहनशीलता हीच एक ढाल आहे. नीतिशतक, श्लोक २१ (विद्वान).