नीतिशतक
सात शल्ये
शशी दिवसधूसरो गलितयौवना कामिनी सरो विगतवारिजं मुखमनक्षरं स्वाकृतेः । प्रभुर्धनपरायणः सततदुर्गतः सज्जनो नृपाङ्गणगतः खलो मनसि सप्तशल्यानि मे ॥
“दिवसा फिकट पडलेला चंद्र. तारुण्य ओसरलेली सुंदर स्त्री. कमळे नसलेले सरोवर. देखणा, पण बोलायला काहीच नसलेला माणूस. पैशामागे लागलेला धनी. सदैव हलाखीत असलेला सज्जन. राजाच्या अंगणात शिरलेला दुष्ट. ही सात शल्ये माझ्या मनात सलत असतात.” शल्य म्हणजे काटा; आणि मांसात रुतून बसलेले बाणाचे टोकही. पहिली चार म्हणजे बिघडलेले किंवा पोकळ सौंदर्य. चंद्र रात्रीचा; दिवसा तो नुसता एक फिकट डाग असतो. सरोवराची शोभा त्याच्या कमळांत असते. देखण्या माणसाचे रूप पाहून खूप अपेक्षा वाटतात; पण त्याच्या तोंडून काहीच हाती लागत नाही. शेवटची तीन म्हणजे जगाची बिघडलेली घडी. धनी पैशाच्या आहारी गेलेला, सज्जनाला त्याचे हक्काचे कधीच मिळत नाही, आणि जिथे चांगल्या सल्लागारांनी उभे राहायला हवे, तिथे बदमाश उभा असतो. स्त्रीचे ओसरलेले तारुण्य हेही चंद्राच्या हरपलेल्या प्रकाशासारखे, सरोवराच्या हरवलेल्या कमळांसारखे नुकसान म्हणून मोजले आहे. संस्कृत काव्य स्त्रीच्या तरुण सौंदर्याची तुलना अनेकदा चंद्राशी आणि कमळाशी करत असे. नीतिशतक, श्लोक ५६ (दुर्जन).