नीतिशतक
फक्त पावसाचे पाणी पिणारा पक्षी
त्वमेव चातकाधारोसीति केषां न गोचरः । किमम्भोदवरास्माकं कार्पण्योक्तिः प्रतीक्ष्यते ॥
एक पक्षी पावसाळी ढगाशी बोलतो. “चातकाचा आधार फक्त तूच आहेस, हे कोणाला ठाऊक नाही? मग हे मेघश्रेष्ठा, आमच्या दीनवाण्या विनवणीची वाट तू का पाहावीस?” चातक हा भारतीय काव्यातला पक्षी. तो फक्त पावसाचे पाणी पितो, तेही ढगांतून पडत असतानाच झेलून, असे मानतात. जमिनीवरच्या पाण्याला तो तोंड लावत नाही. म्हणून तो फक्त ढगांवर जगतो, आणि उन्हाळाभर त्यांना हाका मारत राहतो. चातक ढगाच्या पावसावर जगतो, हे सगळ्यांना ठाऊक आहे. मग पाऊस पडण्याआधी त्या पक्ष्याला याचना का करावी लागते? पक्ष्यामागे कवी उभे आहेत; किंवा एकाच आश्रयदात्यावर अवलंबून असलेला कोणताही माणूस. चांगल्या आश्रयदात्याला आपल्या आश्रिताची गरज ठाऊक असते. जे न मागता देता आले असते, ते पुन्हा पुन्हा मागायला लावणे, म्हणजे त्याला स्वतःला लहान करायला भाग पाडणे. नीतिशतक, श्लोक ५० (धन).