नीतिशतक
आतला शत्रू
आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महान्रिपुः । नास्त्युद्यमसमो बन्धुः कृत्वा यं नावसीदति ॥
“आळस हा माणसाचा मोठा शत्रू, आणि तो त्याच्या शरीरातच राहतो. परिश्रमासारखा बंधू नाही: त्याला आपलेसे केले, तर माणूस खचत नाही.” बहुतेक शत्रू बाहेर उभे असतात; ते दिसतात, त्यांच्याशी लढता येते. हा आत राहतो. त्याला शस्त्र लागत नाही, तो आवाजही करत नाही. तो फक्त कानात कुजबुजतो: उद्या केले तरी चालेल. त्याच्यासमोर श्लोक एक नातलग उभा करतो. कवींच्या काळात संकटात सापडलेला माणूस आधी आपल्या नातलगांकडे धाव घेई. परिश्रम हा तसाच नातलग, आणि बहुतेकांपेक्षा चांगला, कारण तो नेहमी जवळ असतो. वडिलोपार्जित शेतीचे समान वाटे मिळालेल्या दोन भावांचा विचार करा. एक पहाटे उठतो, पाटांची डागडुजी करतो, आणि हवामानावर लक्ष ठेवतो. दुसरा तण वाढू देतो, आणि नशिबाची वाट पाहत बसतो. दहा वर्षांनी एकाने आणखी जमीन घेतलेली असते, आणि दुसऱ्याने आपली विकलेली असते. नीतिशतक, श्लोक ८६ (धैर्य).