नीतिशतक
मणी असलेला साप
दुर्जनः परिहर्तव्यो विद्यया भूषितोपि सन् । मणिनालंकृतः सर्पः किमसौ न भयंकरः ॥
“दुर्जन विद्येने भूषित असला, तरी त्याला टाळावे. मण्याने सजलेला साप भयंकर नसतो काय?” काही मोठ्या सापांच्या मस्तकात एक मौल्यवान मणी असतो, अशी जुनी भारतीय समजूत होती. मणी खरा असतो, आणि सुंदरही. पण त्याने सापाच्या विषारी दातांत काहीच फरक पडत नाही. दुर्जनाची विद्या तशीच: अलंकार खरा, पण तो घातलेला जीव अजूनही डसतो. विद्वानांच्या विभागाने विद्येला रूप आणि धन यांच्याहून वरचे स्थान दिले होते. हा श्लोक त्या स्तुतीला एक मर्यादा घालतो. विद्या माणसाला शोभा देते; ती त्याला चांगले बनवत नाही. एखाद्या हुशार दरबाऱ्याचा विचार करा. तो चटकन श्लोक रचतो, आणि कायद्याचा त्याचा गाढा अभ्यास आहे. या दोन्हींचा उपयोग तो एखाद्या प्रतिस्पर्ध्याचा घात करण्यासाठी करतो. त्याच्या विद्येमुळे त्याच्याजवळ राहणे सुरक्षित होत नाही. उलट त्याचा दंश अधिक दूरवर पोहोचतो, इतकेच. हा श्लोक हितोपदेशातही आढळतो; हितोपदेश म्हणजे तरुण राजपुत्रांसाठी लिहिलेले गोष्टींचे पुस्तक. नीतिशतक, श्लोक ५३ (दुर्जन).