नीतिशतक
सिंहाचा छावा
सिंहः शिशुरपि निपतति मदमलिनकपोलभित्तिषु गजेषु । प्रकृतिरियं सत्त्ववतां न खलु वयस्तेजसो हेतुः ॥
विभागाचा शेवट सुरुवातीसारखाच सिंहाने होतो; पण आता तो लहान आहे. “सिंह छावा असला, तरी मदाने काळवंडलेल्या रुंद गंडस्थळांच्या हत्तींवर झेप घेतो. बलवानांचा हा स्वभावच असतो. तेजाचे कारण वय नव्हे.” आठव्या श्लोकात पाहिल्याप्रमाणे, मद म्हणजे नर हत्तीचा माजाचा काळ. त्या काळात त्याच्या गंडस्थळांतून काळसर द्रव वाहतो, आणि तो समोर येईल त्याच्यावर धावून जातो. ती डागाळलेली गंडस्थळे म्हणजे जंगलातल्या सर्वांत धोकादायक जनावराची खूण. छावा मोठा होण्याची वाट न पाहता त्याला भिडतो. श्लोकाचा गाभा शेवटच्या ओळीत आहे. संस्कृतमध्ये शब्द आहे “तेज”: उष्णता, प्रभा, आणि माणसाचा दरारा वाटायला लावणारी शक्ती. श्लोक म्हणतो, ते वयाबरोबर येत नाही. ते स्वभावात असते, आणि सुरुवातीपासूनच दिसू लागते. तरुण नेहमीच शूर असतात, किंवा म्हातारे नसतात, असे श्लोक म्हणत नाही. तो एवढेच म्हणतो, की वय हे ठरवत नाही. शौर्य स्वभावाच्या मुळातच असते; आणि लहान सिंह हाही सिंहच असतो. रामायणात याचे प्रसिद्ध उदाहरण आहे. यज्ञाचे राक्षसांपासून रक्षण करण्यासाठी विश्वामित्र ऋषींनी दशरथ राजाकडे त्याचा पुत्र राम मागितला. राम अजून सोळा वर्षांचाही नाही, अशी विनवणी राजाने केली. राम ऋषींबरोबर गेला, आणि त्याने ताटका राक्षसीचा वध केला. जो मुलगा फार लहान समजला जात होता, त्याच्यात तेज आधीच होते. श्लोक २९ मध्ये म्हातारा सिंह मरणाच्या दारातही आपला स्वभाव राखताना दिसला. या श्लोकात छावा मोठा होण्याआधीच तो स्वभाव दाखवतो. दोघे मिळून हा विभाग सांगतात: मान आणि शौर्य वयावर अवलंबून नसतात. नीतिशतक, श्लोक ३८ (मान आणि शौर्य).