नीतिशतक
चंदनाचा पर्वत
किं तेन हेमगिरिणा रजताद्रिणा वा यत्राश्रिताश्च तरवस्तरवस्त एव । मन्यामहे मलयमेव यदाश्रयेण कङ्कोलनिम्बकुटजान्यपि चन्दनानि ॥
“त्या सोन्याच्या पर्वताचा किंवा चांदीच्या पर्वताचा काय उपयोग? त्यांच्या आश्रयाला राहणारी झाडे होती तशीच राहतात. आम्ही मलय पर्वतालाच मानतो; त्याच्या आश्रयाने कंकोल, कडुनिंब आणि कुटज हीसुद्धा चंदन होतात.” हिंदू कथांमध्ये जगाच्या मध्यभागी असलेला सोन्याचा पर्वत मेरू म्हणजे कल्पनेतले सर्वांत श्रीमंत ठिकाण. चांदीचाही एक पर्वत आहे. तरीही त्यांच्या उतारांवरची झाडे साधी झाडेच राहतात. एवढी संपत्ती त्यांच्या आश्रयाला राहणाऱ्यांच्या काहीच कामी येत नाही. मलय म्हणजे दूर दक्षिणेकडचा डोंगराळ प्रदेश, चंदनाचे माहेरघर. कवींच्या कल्पनेत त्याचा सुगंध जवळपासच्या प्रत्येक झाडाला लागतो. कंकोल, कडुनिंब आणि कुटज ही साधी झाडे आहेत, चंदन नव्हेत; कडुनिंब तर त्याच्या कडूपणासाठीच ओळखला जातो. मलयावर हीसुद्धा चंदनासारखी दरवळतात. हा श्लोक माणसांविषयीचे कोडे आहे. सोन्याचा पर्वत म्हणजे भोवतालच्या माणसांना होती तशीच ठेवणारा श्रीमंत. मलय म्हणजे ज्याच्या सहवासात इतर सुधारतात असा माणूस. हाताखालच्या प्रत्येक शिकाऊ मुलाला उत्तम कारागीर बनवणारा कसबी उस्ताद असा असतो. येणाऱ्या प्रत्येक पाहुण्याला अधिक सौम्य वागायला शिकवणारे घरही असेच. नीतिशतक, श्लोक ७९ (परोपकार).