नीतिशतक
झिजून झळाळणारे
मणिः शाणोल्लीढः समरविजयी हेतिनिहतो मदक्षीणो नागः शरदि सरितः श्यानपुलिनाः । कलाशेषश्चन्द्रः सुरतमृदिता बालवनिता तनिम्ना शोभन्ते गलितविभवाश्चार्थिषु जनाः ॥
“सहाणेवर घासलेले रत्न, शस्त्रांनी घायाळ झालेला विजयी वीर, मदाने क्षीण झालेला हत्ती. शरद ऋतूत काठची वाळू सुकू लागलेल्या नद्या, एकच कोर उरलेला चंद्र, रतिक्रीडेने थकलेली तरुणी. आणि मागणाऱ्या प्रत्येकाला देत राहिल्याने ज्यांची संपत्ती ओसरली आहे, अशी माणसे. हे सारे आपल्या कृशतेनेच शोभतात.” सात गोष्टी; प्रत्येक पूर्वीपेक्षा कमी झालेली, आणि प्रत्येक त्यामुळेच अधिक सुंदर. रत्न आपला थोडा अंश गमावते, आणि जास्त चमकू लागते. विजयी वीराच्या जखमा हेच त्याचे भूषण. हत्तीने मदाच्या काळात आपली शक्ती खर्च केली आहे. पावसाळ्यानंतर नद्या आटतात आणि आपले काठ उघडे करतात. जुन्या समजुतीप्रमाणे चंद्र कोरीएवढा होतो, कारण देव रात्रीमागून रात्र त्याचे अमृत पितात. ती तरुणी त्या काळच्या शृंगारकाव्यातून आली आहे. ते काव्य प्रणयाच्या रात्रीनंतर थकलेल्या प्रेयसीची स्तुती करत असे. कवी इथे एक पुरुष म्हणून, पुरुषांशी बोलत आहेत. यादी आपल्या शेवटच्या गोष्टीकडे चढत जाते. उदार माणूस मागणाऱ्या प्रत्येकाला देत देत गरीब झाला आहे; आणि बाकीच्यांप्रमाणे तोही त्यामुळे अधिकच झळाळतो. नीतिशतक, श्लोक ४४ (धन).