नीतिशतक
सज्जनांचे बारा नियम
तृष्णां छिन्धि भज क्षमां जहि मदं पापे रतिं मा कृथाः सत्यं ब्रूह्यनुयाहि साधुपदवीं सेवस्व विद्वज्जनम् । मान्यान्मानय विद्विषोप्यनुनय प्रच्छादय स्वान्गुणान्कीर्तिं पालय दुःखिते कुरु दयामेतत्सतां चेष्टितम् ॥
“तृष्णा तोडून टाक. क्षमा अंगी बाणव. गर्व मारून टाक. पापात रमू नकोस. सत्य बोल. सज्जनांच्या वाटेने चाल. विद्वानांची सेवा कर. मान देण्याजोग्यांना मान दे. शत्रूंनाही आपलेसे कर. स्वतःचे गुण झाकून ठेव. आपली कीर्ती जप. दुःखी माणसावर दया कर. सज्जनांचे वागणे असे असते.” बारा छोट्या आज्ञा, संस्कृतमध्ये प्रत्येकी दोन-तीन शब्दांच्या, कवायतीसारख्या एकामागून एक येतात. पहिल्या चार आज्ञा मनातून चार गोष्टी काढून टाकतात: तृष्णा, मनातली अढी (क्षमा करणे म्हणजे ती सोडून देणे), गर्व, आणि पापाची गोडी. पुढच्या चार सत्य बोलण्याविषयी, आणि आपण कोणाच्या मागे जायचे व कोणाला मान द्यायचा याविषयी आहेत. शेवटच्या चार माणसांमध्ये आपण कसे वावरतो याविषयी आहेत; त्यांत शत्रू आणि दुःखी माणसेही येतात. दोन नियम परस्परविरोधी वाटतात: गुण झाकून ठेव, पण नाव जप. तसे नाही. चांगले नाव जपले जाते ते वागण्याने, स्वतःचीच टिमकी वाजवून नव्हे. अनेक आवृत्त्यांत इथे “प्रख्यापय” असा पाठ आहे: “स्वतःचे गुण जाहीर कर”, म्हणजे अगदी उलट सल्ला. नीतिशतक, श्लोक ७७ (परोपकार).