नीतिशतक
धन म्हणजे गवताची काडी
अधिगतपरमार्थान्पण्डितान्मावमंस्थास्तृणमिव लघु लक्ष्मीर्नैव तान्संरुणद्धि । अभिनवमदलेखाश्यामगण्डस्थलानां न भवति विसतन्तुर्वारणं वारणानाम् ॥
“ज्यांना परमार्थ, म्हणजे सर्वोच्च सत्य, उमगले आहे, त्या पंडितांना तुच्छ लेखू नकोस. गवताच्या काडीसारखी हलकी लक्ष्मी त्यांना अडवू शकत नाही. ताज्या मदरेषांनी ज्यांची गंडस्थळे काळी झाली आहेत, अशा हत्तींना कमळदेठाचा धागा आवरू शकत नाही.” लक्ष्मी ही धनाची आणि भाग्याची देवता. अशा माणसांना ती गवताच्या पात्याइतकीही जड वाटत नाही. राजाची कोणतीही देणगी त्यांना बांधून ठेवू शकत नाही. चित्र आहे माजावर आलेल्या नर हत्तीचे. त्या उन्मादाच्या काळात त्याच्या गालांवरून काळसर द्रव वाहतो, आणि तो कोणालाच जुमानत नाही. कमळाच्या देठातून काढलेल्या, रेशमासारख्या बारीक धाग्याने त्याला बांधायला जा; धागा तुटला, हेसुद्धा त्याच्या लक्षात येणार नाही. ज्ञानी माणूस म्हणजे तो हत्ती, आणि धन म्हणजे तो रेशमी धागा. संस्कृतमध्ये इथे “वारण” या एका शब्दावर खेळ आहे. वारण म्हणजे आवर, अडसर; आणि वारण हा हत्तीसाठीचाही नेहमीचा शब्द आहे. म्हणून ओळीत आवर आणि हत्ती एकाच नावाने शेजारी उभे राहतात. नीतिशतक, श्लोक १७ (विद्वान).