नीतिशतक
होणारे टळत नाही
मज्जत्वम्भसि यातु मेरुशिखरं शत्रूञ्जयत्वाहवे वाणिज्यं कृषिसेवनादि सकला विद्याः कलाः शिक्षतु । आकाशं विपुलं प्रयातु खगवत्कृत्वा प्रयत्नं परं नाभाव्यं भवतीह भाग्यवशतो भाव्यस्य नाशः कुतः ॥
“माणूस समुद्रात बुडी मारू दे, नाहीतर मेरूच्या शिखरावर चढू दे. रणात शत्रूंना जिंकू दे. व्यापार, शेती, सेवा आणि बाकी सगळ्या विद्या आणि कला शिकू दे. अगदी पराकाष्ठा करून पक्ष्यासारखा विशाल आकाशात उडू दे. जे व्हायचे नाही, ते भाग्याच्या सत्तेमुळे होतच नाही; आणि जे व्हायचे आहे, ते कसे टळणार?” मेरू हा हिंदू कथांमधला, जगाच्या मध्यभागी असलेला सोन्याचा पर्वत. पराक्रम खोल पाण्यापासून उंच शिखरापर्यंत, मग युद्धापर्यंत, मग प्रत्येक कौशल्यापर्यंत, आणि शेवटी उड्डाणापर्यंत चढत जातात. तो काहीही करो; जे घडायचे नाही ते त्याला घडवता येत नाही, आणि जे घडायचे आहे ते त्याला थांबवता येत नाही. कर्माच्या विभागात हे वाचून आश्चर्य वाटते. पण भाग्य म्हणजे काय, हे शहाण्णवाव्या श्लोकाने सांगितले आहे: आधीच्या जन्मी केलेल्या कर्मांचा साठा. त्या जुन्या कर्मांनी जे ठरवले आहे, ते आताच्या प्रयत्नांनी उलटवता येत नाही. नीतिशतक, श्लोक १०१ (कर्म).