नीतिशतक
समुद्राच्या पोटात
इतः स्वपिति केशवः कुलमितस्तदीयद्विषामितश्च शरणार्थिनः शिखरिणां गणाः शेरते । इतोपि वडवानलः सह समस्तसंवर्तकैरहो विततमूर्जितं भरसहं च सिन्धोर्वपुः ॥
“एकीकडे विष्णू झोपला आहे. दुसरीकडे त्याच्या शत्रूंचे कुळ पडून आहे. आणखी एकीकडे आश्रयाला आलेले पर्वतांचे समूह विसावले आहेत. आणि आणखी एकीकडे प्रलयाच्या सगळ्या अग्नींसह वडवानल धगधगतो आहे. अहाहा, समुद्राचे शरीर किती विशाल, किती बलवान, आणि किती भार सोसणारे!” मुद्दा शेवटच्या ओळीत आहे: समुद्राच्या पोटातली जागा. चार पाहुणे ती दाखवतात. जगाचे पालन करणारा देव विष्णू दोन युगांच्या मधल्या काळात पाण्यावर झोपतो. महाभारतातल्या एका कथेप्रमाणे त्याचे शत्रू, दैत्य, त्याच समुद्रात लपून बसतात. पर्वत हे निर्वासित. एके काळी पर्वतांना पंख होते; इंद्राने ते छाटले. हिमालयाचा पुत्र मैनाक समुद्रात पळून गेला, हे छत्तिसाव्या श्लोकात आले होते. वडवानल म्हणजे समुद्राखाली जळणारा अग्नी. तो एका ऋषीच्या क्रोधातून जन्मला, आणि जगाला वाचवण्यासाठी समुद्राने त्याला पोटात घेतले. त्याच्यासोबत युगाच्या अंती जग जाळणारे अग्नी वाट पाहत आहेत. देव आणि त्याचे शत्रू, निर्वासित आणि अग्नी: समुद्र सगळ्यांना सामावून घेतो. तेलंगांनी हा श्लोक थोरांचे चित्र म्हणून वाचला: त्यांच्या मनात सगळ्यांसाठी जागा असते. नीतिशतक, श्लोक ७६ (परोपकार).