वैराग्यशतक
मना, निवळ
एतस्माद्विरमेन्द्रियार्थगहनादायासकादाश्रयाच्छ्रेयोमार्गमशेषदुःखशमनव्यापारदक्षं क्षणात् । शान्तं भावमुपैहि संत्यज निजां कल्लोललोलां गतिं मा भूयो भज भङ्गुरां भवरतिं चेतः प्रसीदाधुना ॥
या वेळी कवी मनाला एकामागून एक आज्ञा देतात. “इंद्रियांच्या विषयांच्या या दाट रानातून माघारी फिर; हा आसरा तुला फक्त थकवतो. शांत अवस्थेला ये: तोच कल्याणाचा मार्ग, आणि तो क्षणात सगळी दुःखे शमवू शकतो. लाटांसारखी हेलकावणारी आपली चंचल गती सोडून दे. संसाराच्या प्रेमाला पुन्हा चिकटू नकोस; ते तुटणारेच आहे. मना, आता निवळ.” इंद्रियांचे विषय म्हणजे डोळे, कान, नाक, जीभ आणि त्वचा ज्यांच्या मागे धावतात, त्या गोष्टी. ते एक दाट रान आहे: आत शिरणे सोपे, बाहेरची वाट सापडणे कठीण. तिथे आसरा घेणारे मन फक्त स्वतःला थकवते. मनाची स्वतःची गती लाटेसारखी: उसळते, कोसळते, आणि कधीच स्थिर नसते. शेवटचा शब्द त्याला निवळायला सांगतो, गढूळ पाण्यातला गाळ खाली बसला की पाणी नितळ होते, तसे. वैराग्यशतक, श्लोक ६३ (मनाशी संवाद).