वैराग्यशतक
भवसागराच्या पैलतीरी
आयुः कल्लोललोलं कतिपयदिवसस्थायिनी यौवनश्रीरर्थाः संकल्पकल्पा घनसमयतडिद्विभ्रमा भोगपूराः । कण्ठाश्लेषोपगूढं तदपि च न चिरं यत्प्रियाभिः प्रणीतं ब्रह्मण्यासक्तचित्ता भवत भवमयाम्भोधिपारं तरीतुम् ॥
आता कवी सगळ्यांनाच पलीकडे जाण्याची हाक देतात. “आयुष्य लाटेसारखे अस्थिर आहे. तारुण्याची शोभा थोडेच दिवस राहते. धन मनात येऊन जाणाऱ्या विचारासारखे क्षणिक आहे. भोगांचे पूर पावसाळ्यातल्या विजेच्या चमकांसारखे आहेत. प्रेमळ स्त्रिया गळ्यात हात टाकून जे आलिंगन देतात, तेही फार काळ टिकत नाही. ब्रह्मात मन लावा, आणि संसाररूपी सागराच्या पैलतीराला जा.” ब्रह्म म्हणजे सर्व गोष्टींमागचे एकमेव सत्य, असे उपनिषदे शिकवतात. या श्लोकात न हलणारी गोष्ट तेवढीच. पहिल्या ओळीतली लाट शेवटच्या ओळीपर्यंत अख्खा सागर झाली आहे. दहाव्या श्लोकात आशा ही नदी होती, आणि तिच्या पैलतीरावर महायोगी आनंदात होते. इथे ही पैलतीराची वाट सर्वांपुढे ठेवली आहे. वाटेत पाच गोष्टी निसटतात: आयुष्य, तारुण्य, धन, भोग, आणि प्रियेचे आलिंगन. शेवटची गोष्ट सर्वांत उबदार; तीही मिठी सोडते. वैराग्यशतक, श्लोक ३६ (भोग क्षणभंगुर).